📖 Chí Phèo – Nam Cao

Giới thiệu

Nam Cao (1915 – 1951), tên khai sinh là Trần Hữu Tri, là một trong những nhà văn hiện thực xuất sắc nhất của văn học Việt Nam. Ông sinh ra trong một gia đình nông dân nghèo ở làng Đại Hoàng, tổng Cao Đà, huyện Nam Sang, phủ Lý Nhân, tỉnh Hà Nam. Trước Cách mạng, Nam Cao nổi tiếng với những tác phẩm về đề tài người nông dân nghèo và trí thức tiểu tư sản. Sau Cách mạng, ông hy sinh khi đang làm công tác văn nghệ ở vùng sau lưng địch.

Truyện ngắn “Chí Phèo” (1941), lúc đầu có tên là “Cái lò gạch cũ”, sau đó được đổi thành “Đôi lứa xứng đôi”, cuối cùng là “Chí Phèo”. Tác phẩm là kiệt tác của Nam Cao, là đỉnh cao của văn học hiện thực Việt Nam giai đoạn 1930 – 1945.

Tóm tắt nội dung

Chí Phèo vốn là đứa con hoang bị bỏ rơi ở lò gạch cũ, được dân làng truyền tay nuôi lớn. Khi trưởng thành, Chí là anh canh điền hiền lành, chất phác, làm thuê cho nhà Bá Kiến. Vì ghen tuông vô cớ, Bá Kiến đã đẩy Chí vào tù. Sau bảy, tám năm tù trở về, Chí bị tha hóa cả nhân hình lẫn nhân tính – trở thành con quỷ dữ của làng Vũ Đại: chuyên rạch mặt ăn vạ, đập đầu, chém người, triền miên trong những cơn say.

Trong một lần say, Chí gặp Thị Nở – người đàn bà xấu ma chê quỷ hờn nhưng có tấm lòng nhân hậu. Lần đầu tiên trong đời, Chí tỉnh rượu và cảm nhận được hương vị của cuộc sống. Thị Nở chăm sóc Chí bằng bát cháo hành – liều thuốc giải độc tâm hồn. Chí khao khát hoàn lương, trở về làm người lương thiện. Nhưng bà cô Thị Nở ngăn cấm, Thị Nở cự tuyệt Chí. Bị đẩy vào bước đường cùng, Chí đến nhà Bá Kiến giết hắn rồi tự sát.

Phân tích nhân vật Chí Phèo

Chí Phèo trước khi bị tha hóa

Chí vốn là người nông dân lương thiện:

• Anh canh điền khỏe mạnh, chăm chỉ, “hiền như đất”.
• Có ước mơ giản dị: “chồng cuốc mướn cày thuê, vợ dệt vải”, có một gia đình nhỏ hạnh phúc.
• Biết羞恶心: khi bị bà Ba gọi lên bóp chân, Chí cảm thấy nhục chứ không thấy thích.

Quá trình tha hóa

Nhà tù thực dân phong kiến đã biến Chí từ người lương thiện thành con quỷ dữ:

• Nhân hình: “Cái đầu trọc lốc, cái răng cạo trắng hớn, cái mặt thì câng câng”, “cơ thể cường tráng” nhưng mang dáng vẻ của con quỷ.
• Nhân tính: Triền miên trong cơn say, rạch mặt ăn vạ, đập đầu, đòi nợ thuê, cướp giật. “Hắn biết đâu hắn đã phá vỡ bao nhiêu cơ nghiệp, đập nát bao nhiêu cảnh yên vui, đạp đổ bao nhiêu hạnh phúc.”

Sự thức tỉnh của Chí Phèo

Sau đêm gặp Thị Nở, Chí Phèo tỉnh rượu và trải qua những biến chuyển sâu sắc:

• Lần đầu tiên Chí nghe được âm thanh của cuộc sống: tiếng chim hót, tiếng người cười nói, tiếng thuyền chài gõ mái chèo.
• Nhận thức về bi kịch của đời mình: “Già mà vẫn còn cô độc”, “Đói rét và bệnh tật” và quan trọng nhất là bi kịch bị cự tuyệt quyền làm người.
• Chí khao khát được làm người lương thiện: “Trời ơi! Hắn thèm lương thiện, hắn muốn làm hòa với mọi người biết bao!”

Phân tích nhân vật Thị Nở

Thị Nở là người đàn bà “xấu ma chê quỷ hờn” nhưng lại có tấm lòng nhân hậu:

• Ngoại hình xấu xí: “một người ngẩn ngơ như những người đần trong cổ tích”, “cái mặt xấu đến mức ma chê quỷ hờn”.
• Nhưng có tấm lòng nhân hậu: tự nguyện chăm sóc Chí khi ốm, mang đến bát cháo hành – biểu tượng của tình người.
• Thị Nở chính là người đánh thức phần người còn sót lại trong Chí Phèo.

Phân tích nhân vật Bá Kiến

Bá Kiến là đại diện cho giai cấp thống trị ở nông thôn – xảo quyệt, tàn bạo:

• Là tên cường hào gian ác, dùng quyền lực và tiền bạc để thao túng người khác.
• Có “nghề” cụ: dùng những ngón đòn thâm độc – mượn tay người khác để trị kẻ chống đối.
• Chính Bá Kiến đã đẩy Chí vào tù, và chính hắn lại là nguyên nhân sâu xa khiến Chí trở thành con quỷ dữ.
• Cái chết của Bá Kiến là kết quả tất yếu của tội ác.

Nghệ thuật

• Nghệ thuật xây dựng nhân vật điển hình: Chí Phèo là nhân vật điển hình cho người nông dân bị đẩy vào con đường lưu manh hóa. Bá Kiến là điển hình cho giai cấp thống trị ở nông thôn.
• Nghệ thuật miêu tả tâm lý: Nam Cao đi sâu vào diễn biến tâm lý nhân vật, đặc biệt là quá trình thức tỉnh của Chí Phèo.
• Cốt truyện chặt chẽ: Cốt truyện logic, hấp dẫn với những tình huống bất ngờ nhưng hợp lý.
• Ngôn ngữ sống động: Ngôn ngữ tự nhiên, gần gũi với lời ăn tiếng nói của nhân dân, đậm chất nông thôn.
• Nghệ thuật trần thuật: Cách kể chuyện linh hoạt, đan xen giữa hiện tại và quá khứ, giữa miêu tả và bình luận.

Ý nghĩa tác phẩm

Ghi nhớ

“Chí Phèo” là kiệt tác của Nam Cao, là đỉnh cao của văn học hiện thực Việt Nam 1930 – 1945. Qua bi kịch tha hóa và bị cự tuyệt quyền làm người của Chí Phèo, Nam Cao đã tố cáo xã hội thực dân phong kiến đã đẩy người nông dân vào con đường lưu manh hóa, đồng thời khẳng định bản chất lương thiện của con người và khát vọng làm người chính đáng. Tác phẩm mang giá trị hiện thực sâu sắc và giá trị nhân đạo cao cả.