📖 Chữ người tử tù – Nguyễn Tuân

1. Giới thiệu tác giả và tác phẩm

Nguyễn Tuân (1910 – 1987) là một trong những nhà văn lớn nhất của văn học Việt Nam hiện đại. Ông sinh tại Hà Nội, trong một gia đình nhà Nho. Nguyễn Tuân nổi tiếng với phong cách nghệ thuật độc đáo: tài hoa, uyên bác, luôn tìm kiếm và miêu tả cái đẹp trong cuộc sống. Ông được tặng giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật năm 1996.

Truyện ngắn “Chữ người tử tù” rút từ tập “Vang bóng một thời” (1940). Đây là tác phẩm tiêu biểu cho phong cách nghệ thuật của Nguyễn Tuân trước Cách mạng tháng Tám, thể hiện cảm hứng ngợi ca những giá trị văn hoá truyền thống và vẻ đẹp của con người tài hoa.

2. Tóm tắt

3. Phân tích nhân vật Huấn Cao

3.1. Tài hoa – nghệ sĩ thư pháp

Huấn Cao là người có tài viết chữ đẹp nổi tiếng:

• Chữ ông “đẹp lắm, vuông lắm”, “có được chữ ông Huấn mà treo là có một báu vật trên đời”.
• Tài viết chữ của Huấn Cao không chỉ là kỹ năng mà còn là nghệ thuật, thể hiện tâm hồn và nhân cách con người.
• Ông không vì vàng ngọc hay quyền thế mà cho chữ ai. Chỉ những người có nhân cách, biết trọng người tài mới được ông cho chữ.

3.2. Khí phách anh hùng

Huấn Cao không chỉ là nghệ sĩ mà còn là anh hùng:

• Bản lĩnh, hiên ngang: Dù bị giam trong ngục, chờ ngày xử chém, Huấn Cao vẫn giữ thái độ ung dung, tự tại. Ông không run sợ, không cầu xin.
• Khinh bỉ cường quyền: Khi viên quản ngục đến hỏi han, Huấn Cao tỏ ra khinh bạc, coi thường. Ông không muốn giao tiếp với những người mà ông cho là tay sai cho cái ác.
• Chí sĩ yêu nước: Huấn Cao chống lại triều đình vì bất bình, vì lòng yêu nước. Ông đại diện cho những chí sĩ yêu nước thời bấy giờ.

3.3. Thiên lương cao đẹp

Điều làm nên tầm vóc của Huấn Cao chính là thiên lương:

• Trọng người tài: Khi hiểu được tấm lòng của viên quản ngục, Huấn Cao không chỉ cho chữ mà còn coi ông là bạn tri kỷ.
• Lời khuyên chân thành: Trước khi ra đi, Huấn Cao khuyên quản ngục bỏ nghề để giữ thiên lương: “Ở đây lẫn lộn. Ta khuyên thầy Quản nên thay chốn ở đi.”
• Sự thống nhất giữa tài và tâm: Huấn Cao là con người hoàn mỹ – tài hoa, khí phách và thiên lương hoà quyện làm một.

4. Cảnh cho chữ – “cảnh tượng xưa nay chưa từng có”

Cảnh cho chữ là đoạn đặc sắc nhất của truyện, được Nguyễn Tuân miêu tả bằng bút pháp lãng mạn:

• Không gian: Trong buồng tối tăm, chật hẹp của nhà ngục, giữa đêm khuya vắng lặng. Không gian tăm tối tương phản với ánh sáng của bó đuốc và giá trị tinh thần toả ra từ bức thư pháp.
• Thời gian: Đêm khuya, trước ngày Huấn Cao phải ra pháp trường. Thời gian ngắn ngủi nhưng đủ để tạo nên khoảnh khắc vĩnh hằng.
• Nhân vật: Người cho chữ là tử tù, người nhận chữ là quản ngục. Vị trí xã hội bị đảo lộn: tử tù trở thành bậc thầy, quản ngục trở thành người học trò kính cẩn.
• Ý nghĩa: Cái đẹp không thể bị giam cầm, không thể bị tiêu diệt. Trong hoàn cảnh tăm tối nhất, cái đẹp vẫn toả sáng, chiến thắng cái xấu xa, tàn bạo.

5. Nhân vật viên quản ngục

Viên quản ngục cũng là nhân vật đáng chú ý:

• Tấm lòng biệt nhỡn liên tài: Quản ngục là người biết trọng người tài, dám biệt đãi Huấn Cao dù biết đó là việc mạo hiểm.
• Khát vọng cái đẹp: Mong ước có được chữ Huấn Cao để treo trong nhà – khát vọng chính đáng, thể hiện tâm hồn hướng thiện.
• Biết nghe lời khuyên: Quản ngục cảm động trước lời khuyên của Huấn Cao, hứa sẽ từ bỏ nghề – thể hiện sự thức tỉnh và khát vọng hướng thiện.

6. Đặc sắc nghệ thuật

• Bút pháp lãng mạn: Nguyễn Tuân lý tưởng hoá nhân vật, xây dựng Huấn Cao thành hình tượng hoàn mỹ về tài, tâm và khí phách.
• Tình huống truyện độc đáo: Cuộc gặp gỡ giữa tử tù và quản ngục, giữa người cho chữ và người xin chữ – tạo nên kịch tính hấp dẫn.
• Ngôn ngữ giàu tính tạo hình: Miêu tả cảnh cho chữ bằng ngôn ngữ giàu hình ảnh, màu sắc, ánh sáng.
• Thủ pháp tương phản: Tương phản giữa ánh sáng và bóng tối, giữa cái đẹp và cái xấu xa, giữa thiên lương và tội ác.
• Không khí cổ kính: Tái hiện không khí của một thời đã qua với thú chơi thư pháp, với những con người tài hoa, khí phách.

7. Ý nghĩa

• Tôn vinh cái đẹp: Cái đẹp là bất tử, không gì có thể giam cầm hay tiêu diệt được. Cái đẹp có sức mạnh cảm hoá con người.
• Khẳng định thiên lương: Thiên lương – bản chất tốt đẹp của con người – là giá trị cao quý nhất, cần được giữ gìn và phát huy.
• Trân trọng văn hoá truyền thống: Thể hiện niềm tự hào về nghệ thuật thư pháp và những giá trị văn hoá truyền thống của dân tộc.
• Quan niệm về con người: Con người hoàn mỹ là sự thống nhất giữa tài năng, khí phách và thiên lương.

8. Ghi nhớ

“Chữ người tử tù” của Nguyễn Tuân là truyện ngắn xuất sắc trong tập “Vang bóng một thời”. Tác phẩm khắc họa hình tượng Huấn Cao – con người tài hoa, khí phách và thiên lương cao đẹp. Cảnh cho chữ là “cảnh tượng xưa nay chưa từng có”, thể hiện niềm tin của Nguyễn Tuân vào sức mạnh cảm hoá của cái đẹp và sự bất tử của thiên lương. Truyện thể hiện phong cách nghệ thuật độc đáo của Nguyễn Tuân: tài hoa, uyên bác, luôn hướng về cái đẹp.