📖 Hạnh phúc của một tang gia – Vũ Trọng Phụng

Giới thiệu

Vũ Trọng Phụng (1912 – 1939) là một nhà văn hiện thực xuất sắc của văn học Việt Nam giai đoạn 1930 – 1945. Dù cuộc đời ngắn ngủi (chỉ 27 năm), ông để lại sự nghiệp văn học đồ sộ với nhiều tiểu thuyết, phóng sự nổi tiếng. Ông được mệnh danh là “ông vua phóng sự đất Bắc” với ngòi bút sắc sảo, châm biếm sâu cay.

Tiểu thuyết “Số đỏ” (1936) là tác phẩm tiêu biểu nhất của Vũ Trọng Phụng, gồm 20 chương. Đoạn trích “Hạnh phúc của một tang gia” thuộc chương XV – một trong những chương đặc sắc nhất, phơi bày bản chất lố lăng, đồi bại của xã hội thượng lưu thành thị đương thời.

Tóm tắt nội dung

Đoạn trích kể về câu chuyện của gia đình cụ cố Hồng khi cụ cố tổ (ông cụ) qua đời. Thay vì đau buồn, tang gia lại vô cùng hạnh phúc vì mỗi người đều có lợi riêng:

• Cụ cố Hồng: Hạnh phúc vì được mặc áo xô gai, lụ khụ chống gậy, tỏ vẻ đau buồn để được mọi người khen “con cháu hiếu thảo”.
• Ông Văn Minh: Mừng rỡ vì sẽ được chia gia tài, lại có dịp quảng cáo cho cửa hàng may âu phục.
• Bà Văn Minh: Sung sướng vì được trưng diện những mốt y phục tân thời nhất.
• Cô Tuyết: Vui vì có dịp mặc bộ y phục “ngây thơ” hở hang để khoe thân thể.
• Typhẩn (cậu Tú Tân): Sung sướng vì có dịp trổ tài nhiếp ảnh.
• Xuân Tóc Đỏ: Được tiếng là có công tìm ra cái chết của cụ cố tổ.

Đám ma được tổ chức linh đình, lố lăng như một hội chợ, thu hút hàng trăm người tham dự – ai cũng vui vẻ, hớn hở chứ không hề có chút đau buồn nào.

Phân tích nhân vật

Cụ cố Hồng

Là người con trai cả nhưng lại mong cha mình chết sớm để được hưởng gia tài và thể hiện vai trò “người có tuổi”. Hắn nhắm nghiền mắt lại, giả vờ đau đớn, nhưng thực chất đang say sưa hưởng hạnh phúc. Hình ảnh “cụ cố Hồng lụ khụ chống gậy, vừa ho khạc vừa khóc mếu” là bức biếm họa hoàn hảo về sự giả dối.

Ông Văn Minh và bà Văn Minh

Văn Minh mừng vì được chia gia tài và có cơ hội kinh doanh. Bà Văn Minh thì vui vì được diện đồ mới. Cái chết của cụ cố tổ là cơ hội vàng để cả hai phô trương sự giàu có và mốt mới.

Cô Tuyết

Tuyết vui vì có dịp diện bộ váy “ngây thơ” – hở hang nửa kín nửa hở – để khoe cơ thể. Cô khóc “không phải vì đau buồn mà vì chưa tìm được người yêu lý tưởng”.

Cảnh đám ma

Đám ma được miêu tả như một cuộc hội chợ, một đám rước lố lăng:

• Đám ma đi đến đâu gây huyên náo đến đó, có đủ loại kèn ta kèn Tây.
• Hàng trăm người đi đưa đám – không phải vì tình nghĩa mà vì tò mò, vì dịp để khoe khoang.
• Những câu chuyện phiếm, những cử chỉ giả tạo diễn ra suốt dọc đường.
• Hai hình ảnh đối lập: đám ma thì khóc, nhưng mọi người đều hạnh phúc.

Nghệ thuật

• Nghệ thuật trào cười, châm biếm: Vũ Trọng Phụng sử dụng triệt để nghệ thuật trào phúng để phơi bày bản chất lố lăng của xã hội thượng lưu.
• Thủ pháp đối lập: Tên chương “Hạnh phúc của một tang gia” đã là một nghịch lý – tang gia (nhà có tang) mà lại hạnh phúc. Sự đối lập giữa hình thức bên ngoài (đau buồn, khóc lóc) và thực chất bên trong (vui mừng, hớn hở).
• Nghệ thuật biếm họa: Mỗi nhân vật được khắc họa bằng những nét biếm họa đặc trưng, phóng đại để làm nổi bật sự lố lăng.
• Ngôn ngữ sắc sảo: Lời văn mỉa mai, chua chát, đầy tính châm biếm. Các chi tiết được chọn lọc kỹ càng để tạo tiếng cười chua chát.
• Tình huống trào phúng: Tình huống đám ma nhưng lại là đám hội, tạo nên tiếng cười phê phán sâu sắc.

Ý nghĩa tác phẩm

Ghi nhớ

“Hạnh phúc của một tang gia” là đoạn trích tiêu biểu cho tài năng châm biếm của Vũ Trọng Phụng. Bằng nghệ thuật trào phúng sắc sảo, tác giả đã phơi bày bản chất giả dối, đồi bại của xã hội thượng lưu thành thị những năm 1930 – một xã hội mà ở đó, cái chết của một người lại trở thành niềm hạnh phúc của nhiều người. Tiếng cười của Vũ Trọng Phụng là tiếng cười căm phẫn, khinh bỉ đối với sự tha hóa đạo đức của con người.