📖 Chữ người tử tù – Nguyễn Tuân

Giới thiệu

Nguyễn Tuân (1910 – 1987) là một nhà văn lớn của nền văn học Việt Nam hiện đại. Ông được mệnh danh là nhà văn của sự tài hoa và uyên bác. Trước Cách mạng tháng Tám, Nguyễn Tuân nổi tiếng với phong cách lãng mạn, luôn tìm kiếm cái đẹp trong những con người đặc biệt. Sau Cách mạng, ông chuyển hướng sáng tác, gắn bó với hiện thực cách mạng.

Truyện ngắn “Chữ người tử tù” rút từ tập Vang bóng một thời (1940) – tập truyện đặc sắc nhất của Nguyễn Tuân trước Cách mạng. Tác phẩm khắc họa hình tượng Huấn Cao – một con người tài hoa, khí phách, thiên lương trong sáng.

Tóm tắt nội dung

Huấn Cao là một nho sĩ tài hoa, nổi tiếng khắp vùng tỉnh Sơn vì có tài viết chữ đẹp. Ông còn là người có khí phách hiên ngang, từng đứng đầu cuộc khởi nghĩa chống lại triều đình nay bị bắt và kết án tử hình. Trước khi ra pháp trường, Huấn Cao bị giải đến nhà ngục nơi có viên quản ngục và thầy thơ lại – những người vốn ngưỡng mộ tài năng và nhân cách của ông.

Viên quản ngục biệt đãi Huấn Cao, mong muốn có được chữ của ông. Ban đầu, Huấn Cao tỏ ra khinh bạc, nhưng khi hiểu được tấm lòng “biệt nhỡn liên tài” của quản ngục, ông đã đồng ý cho chữ ngay trong nhà ngục – một cảnh tượng “xưa nay chưa từng có”.

Phân tích nhân vật Huấn Cao

Huấn Cao là nhân vật trung tâm, hội tụ ba vẻ đẹp lớn:

• Tài hoa: Huấn Cao có tài viết chữ đẹp – “chữ ông Huấn Cao đẹp lắm, vuông lắm”. Chữ của ông là tác phẩm nghệ thuật, nhiều người mơ ước có được chữ ông treo trong nhà.
• Khí phách hiên ngang: Ông là người đứng đầu cuộc khởi nghĩa chống lại triều đình. Khi bị bắt, Huấn Cao không hề run sợ, vẫn giữ tư thế ung dung, coi thường cường quyền. “Đến cái cảnh chết chém, ông còn chẳng sợ nữa là…”
• Thiên lương trong sáng: Huấn Cao không vì vàng ngọc hay quyền thế mà cho chữ. Ông chỉ trân trọng những tấm lòng biết quý trọng cái đẹp. Khi hiểu được tấm lòng của quản ngục, ông xúc động: “Thiếu chút nữa ta đã phụ một tấm lòng trong thiên hạ.”

Nhân vật viên quản ngục

Viên quản ngục là người có “tấm lòng biệt nhỡn liên tài” – biết nhận ra và trân trọng cái đẹp, cái tài:

• Dù làm nghề coi ngục nhưng trong sâu thẳm là người có tâm hồn nghệ sĩ, khao khát cái đẹp.
• Biết kính trọng Huấn Cao dù ông là tử tù – một sự dũng cảm và nhân cách đáng quý.
• Sở nguyện lớn nhất là có được chữ Huấn Cao để treo trong nhà.
• Nhận được chữ, quản ngục khóc: “Kẻ mê muội này xin bái lĩnh.”

Cảnh cho chữ – “cảnh tượng xưa nay chưa từng có”

Đây là cảnh tượng đặc sắc nhất trong tác phẩm, thể hiện tư tưởng nghệ thuật của Nguyễn Tuân:

• Không gian: Trong nhà ngục tối tăm, ẩm thấp – nơi của tội ác và bóng tối, lại diễn ra cảnh cho chữ – sự thăng hoa của cái đẹp.
• Thời gian: Đêm khuya, trong ánh sáng đỏ rực của bó đuốc và tấm lụa bạch còn nguyên vẹn lần hồ.
• Vị thế đảo ngược: Người tử tù (Huấn Cao) lại đứng ở vị thế của người ban phát cái đẹp; viên quản ngục (đại diện quyền lực) lại khúm núm, kính cẩn.
• Ý nghĩa: Cái đẹp có thể nảy sinh từ nơi tội ác, bóng tối không thể giết chết cái đẹp. Thiên lương con người có sức mạnh cảm hóa phi thường.

Nghệ thuật

• Bút pháp lãng mạn: Nguyễn Tuân xây dựng nhân vật Huấn Cao như một con người phi thường, vượt lên trên hoàn cảnh.
• Tình huống truyện độc đáo: Cuộc gặp gỡ giữa Huấn Cao và quản ngục – hai con người ở vị thế đối lập nhưng lại đồng điệu trong tâm hồn.
• Ngôn ngữ giàu tính tạo hình: Cảnh cho chữ được miêu tả như một bức tranh huyền ảo, đầy chất thơ.
• Thủ pháp đối lập: Ánh sáng và bóng tối, cái đẹp và cái xấu, thiện và ác được đặt trong tương phản mạnh mẽ.
• Không khí cổ kính: Không khí thời phong kiến được tái hiện sinh động qua các chi tiết về chữ nho, thú chơi chữ, cách ứng xử của nho sĩ.

Ý nghĩa tác phẩm

Ghi nhớ

“Chữ người tử tù” là tác phẩm tiêu biểu cho phong cách Nguyễn Tuân trước Cách mạng: tôn vinh cái đẹp, ca ngợi khí phách và thiên lương con người. Cảnh cho chữ trong nhà ngục là “cảnh tượng xưa nay chưa từng có” – biểu tượng cho chiến thắng của cái đẹp trước cái xấu, ánh sáng trước bóng tối. Tác phẩm thể hiện tình yêu và niềm tự hào đối với những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc.